Ιστορικό
Η παρουσία του Συνεργατισμού στην Κύπρο χρονολογείται από τις αρχές του εικοστού αιώνα. Η πρώτη Συνεργατική Εταιρεία συστάθηκε το 1909 με την ίδρυση της “Χωρικής Τράπεζας Λευκονοίκου”. Το 1914 το Νομοθετικό Σώμα ψήφισε το Νόμο 13 “περί Συνεργατικών Πιστωτικών Εταιρειών”. Παρά τη θέσπιση του Νόμου, η ανάπτυξη του Συνεργατισμού τα επόμενα χρόνια υπήρξε περιορισμένη αφού η έλλειψη των πρώτων κεφαλαίων και η απουσία προσώπων με επαρκή μόρφωση ήταν τα κύρια προβλήματα που εμπόδιζαν την ίδρυση Συνεργατικών Εταιρειών. Το 1923 τέθηκε σε ισχύ ξεχωριστός νόμος ο οποίος προέβλεπε την ίδρυση Συνεργατικών Εταιρειών μη πιστωτικού χαρακτήρα. Επίσης την ίδια περίοδο, η αποικιοκρατική κυβέρνηση παραχώρησε στις Συνεργατικές Εταιρείες, μέσω του Δανειστικού Ταμείου, δάνεια συνολικού ύψους £20.000 για να βοηθήσει στην ανάπτυξη του Θεσμού.
Το 1925, η κυβέρνηση, με στόχο την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων που δημιουργήθηκαν λόγω του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, ίδρυσε τη Γεωργική Τράπεζα σκοπός της οποίας ήταν η παραχώρηση μακροπρόθεσμων πιστώσεων προς τους γεωργούς. Τα δάνεια αυτά παραχωρούνταν μέσω των Συνεργατικών Εταιρειών έναντι υποθήκης η οποία εγγραφόταν στο όνομα της Εταιρείας και μεταβιβαζόταν αμέσως στη Γεωργική Τράπεζα.
Παρόλο που η Γεωργική Τράπεζα, κατά γενική εκτίμηση, δεν μπόρεσε να πετύχει τους σκοπούς για τους οποίους ιδρύθηκε, εντούτοις επηρέασε πολύ θετικά την επέκταση του Συνεργατικού Κινήματος στη Κύπρο. Η παρεμβολή των Συνεργατικών Εταιρειών στη δανειοδοτική διαδικασία, ώθησε τους κατοίκους των κοινοτήτων να προχωρήσουν στην ίδρυση Συνεργατικών Εταιρειών με αποτέλεσμα το 1935 ο αριθμός των Εταιρειών να ανέλθει σε 273 από 24 που ήταν το 1924.
Το 1937 ιδρύθηκε η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα σκοπός της οποίας ήταν η δημιουργία κεφαλαίων του Συνεργατικού Κινήματος και η αυτοχρηματοδότησή του. Η Τράπεζα δεχόταν ως καταθέσεις τα πλεονάσματα των εύπορων Συνεργατικών Εταιρειών και παραχωρούσε στις πτωχότερες δάνεια με ευνοϊκούς όρους τα οποία οι Συνεργατικές στη συνέχεια παραχωρούσαν στα μέλη τους υπό μορφή βραχυπρόθεσμων πιστώσεων. Πέραν από την αποδοχή καταθέσεων και τη χορήγηση δανείων, η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα προμήθευε τους αγρότες με διάφορα γεωργικά χρειώδη, ενεργούσε ως αντιπρόσωπος της κυβέρνησης για τη χρηματοδότηση διαφόρων αναπτυξιακών γεωργικών προγραμμάτων κλπ, εργασίες οι οποίες διεξάγονται μέχρι σήμερα.
Κατά την περίοδο 1936-1974 ο Συνεργατισμός στη Κύπρο είχε γνωρίσει μεγάλη ανάπτυξη. Η τουρκική εισβολή όμως επέφερε μεγάλο πλήγμα στις Συνεργατικές Εταιρείες και γενικά στην οικονομία της Κύπρου. Το Κίνημα, στην προσπάθεια του να βοηθήσει στην επαναδραστηριοποίηση και απασχόληση των εκτοπισθέντων, προχώρησε στην ίδρυση νέων μεγάλων Συνεργατικών Εταιρειών στον τομέα της βιομηχανίας και στην επαναδραστηριοποίηση υφιστάμενων. Δυστυχώς η ενέργεια αυτή απέτυχε με αποτέλεσμα να επέλθει σοβαρή οικονομική κρίση στο Κίνημα και στις αρχές του 1980 οι εταιρείες αυτές τέθηκαν υπό εκκαθάριση.
Παρόλα όμως τα γεγονότα αυτά, το Συνεργατικό Κίνημα της Κύπρου επιβίωσε και σήμερα θεωρείται ένα από τα πλέον δυνατά και καλά οργανωμένα Συνεργατικά Κινήματα στο κόσμο.
Το Συνεργατικό Κίνημα στην Κύπρο σημειώνει σταθερή ανοδική πορεία και βρίσκεται σε ικανοποιητικά επίπεδα ανάπτυξης. Η ανάπτυξη του αναμένεται ότι θα συνεχισθεί και μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφού διαθέτει τη δυναμικότητα για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις αλλά και τις ευκαιρίες που θα παρουσιασθούν. Η συμβολή του στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των μελών του και του κυπριακού λαού γενικότερα είναι ουσιώδης. Τα επιτεύγματα αυτά του Συνεργατικού Κινήματος επιφορτίζουν τους αξιωματούχους και όλους τους φορείς του Κινήματος με αυξημένα καθήκοντα και ευθύνες. Απαιτείται απ’ όλους προσήλωση στο Νόμο, τους Κανονισμούς και τις αρχές του Συνεργατισμού για σωστή διαχείριση και διεύθυνση των εταιρειών. Πρωταρχικοί στόχοι των Συνεργατικών Εταιρειών είναι η συνεχής ανάπτυξη τους, η βελτίωση, επέκταση και αναβάθμιση των υπηρεσιών που προσφέρουν στους τομείς των δραστηριοτήτων τους και η δημιουργία του κατάλληλου οργανωτικού πλαισίου για την προσαρμογή τους στο νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Επιπλέον απαραίτητη είναι η συνεχής εκπαίδευση και αναβάθμιση του προσωπικού και των αξιωματούχων. Απαιτείται αυστηρός έλεγχος, σωστή εποπτεία και εναρμόνιση με την κυβερνητική πολιτική, στοιχεία απαραίτητα για την εδραίωση των επιτευγμάτων και την παραπέρα πρόοδο του Κινήματος.
Λειτουργία
Οι Συνεργατικές Εταιρείες λειτουργούν με βάση τους περί Συνεργατικών Εταιρειών Νόμους (1985-2003) και Θεσμούς (1985-2001), τις Οδηγίες, τα Διατάγματα, τις Κανονιστικές Αποφάσεις και Εγκυκλίους που εκδίδει ο Έφορος Υπηρεσίας Εποπτείας και Ανάπτυξης Συνεργατικών Εταιρειών, καθώς και τους Ειδικούς Κανονισμούς τους.
Σκοποί
Ο κύριος σκοπός των Συνεργατικών Εταιρειών (ΣΕ) είναι η βελτίωση της οικονομικής, κοινωνικής και μορφωτικής θέσης των μελών τους σύμφωνα με τις Διεθνείς Συνεργατικές Αρχές της αυτοβοήθειας, αλληλοβοήθειας, αλληλεγγύης, ισότητας και δημοκρατίας όπως αυτές καθορίστηκαν από την Παγκόσμια Συνεργατική Ένωση.
Τύποι Συνεργατικών Εταιρειών
Οι ΣΕ μπορούν να εγγραφούν σύμφωνα με τον πιο πάνω Νόμο, ως εταιρείες με περιορισμένη ή απεριόριστη ευθύνη. Τα μέλη μιας ΣΕ με απεριόριστη ευθύνη είναι από κοινού και ξεχωριστά υπεύθυνα για όλες τις υποχρεώσεις της σε περίπτωση διάλυσής της. Η ευθύνη των μελών μιας ΣΕ με περιορισμένη ευθύνη περιορίζεται στην ονομαστική αξία του πληρωθέντος μετοχικού κεφαλαίου σε περίπτωση διάλυσής της, με εξαίρεση ορισμένες περιπτώσεις όπου η ευθύνη των μελών αυξάνεται στο διπλάσιο ή τριπλάσιο σύμφωνα με τους Ειδικούς Κανονισμούς της εταιρείας. Ανεξάρτητα από το χαρακτήρα της ΣΕ, η αρχή του “ένα μέλος μία ψήφος” επικρατεί πάντοτε.
Οι διάφοροι τύποι των ΣΕ όπως ορίζονται από το Νόμο είναι οι ακόλουθοι:
“Πρωτοβάθμια Συνεργατική Εταιρεία” - Συνεργατική Εταιρεία της οποίας μέλη είναι μόνο φυσικά πρόσωπα (τουλάχιστον 12 άτομα).
“Δευτεροβάθμια Συνεργατική Εταιρεία” - Συνεργατική Εταιρεία η οποία έχει ως μέλη είτε 12 φυσικά πρόσωπα και μια πρωτοβάθμια ΣΕ ή τουλάχιστον 5 πρωτοβάθμιες ΣΕ.
“Τριτοβάθμια Συνεργατική Εταιρεία” - Συνεργατική Εταιρεία της οποίας τουλάχιστον ένα μέλος είναι μια δευτεροβάθμια Συνεργατική Εταιρεία.
Όροι εγγραφής μέλους
Κάθε φυσικό πρόσωπο δικαιούται να γίνει μέλος σε οποιαδήποτε ΣΕ, νοούμενου ότι πληροί τα κριτήρια του κοινού δεσμού, δηλ. έχει συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας του και διαμένει ή είναι ιδιοκτήτης ακίνητης περιουσίας η οποία βρίσκεται μέσα στη περιοχή εργασιών της εταιρείας.
Εσωτερική Οργάνωση
Οι ΣΕ είναι αυτόνομοι οργανισμοί και διοικούνται από Επιτροπεία η οποία εκλέγεται από τα μέλη τους κάθε τρία χρόνια σε Γενική Συνέλευση. Τα μέλη της Επιτροπής προσφέρουν τις υπηρεσίες τους εθελοντικά χωρίς αμοιβή.
Διανομή Πλεονασμάτων
Τα πλεονάσματα των ΣΕ απεριόριστης ευθύνης μεταφέρονται εξ΄ολοκλήρου στο αποθεματικό κεφάλαιο.
Στην περίπτωση των ΣΕ με περιορισμένη ευθύνη τουλάχιστον το ένα τέταρτο των πλεονασμάτων μεταφέρεται στο αποθεματικό κεφάλαιο. Μέρος των πλεονασμάτων επιστρέφεται/διανέμεται στα μέλη υπό μορφή μερισμάτων ανάλογα με τον αριθμό μετοχών κάθε μέλους ή υπό μορφή επιμερισμάτων ανάλογα με το ύψος των συναλλαγών του μέλους με την εταιρεία.
Σύμφωνα με το Νόμο, σε περίπτωση διάλυσης μιας ΣΕ τα φυσικά πρόσωπα μέλη δεν δικαιούνται κανένα μερίδιο από το υπόλοιπο των συσσωρευμένων αποθεματικών. Τα αποθεματικά αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ίδρυση μιας νέας ΣΕ, η οποία θα λειτουργεί εντός της ίδιας περιοχής με τις ίδιες δραστηριότητες ή να διατεθούν για φιλανθρωπικούς ή δημόσιους σκοπούς.
Σε περίπτωση διάλυσης δευτεροβάθμιας ή τριτοβάθμιας εταιρείας, τυχόν υπόλοιπο δύναται να διανέμεται στις εταιρείες μέλη όπως προνοούν οι Ειδικοί Κανονισμοί της υπό εκκαθάριση εταιρείας.
Έλεγχος των οικονομικών καταστάσεων
Σύμφωνα με τον Περί Συνεργατικών Εταιρειών Νόμο, ο έλεγχος διενεργείται από την Ελεγκτική Υπηρεσία Συνεργατικών Εταιρειών, η οποία διοικείται από Επιτροπή που διορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο. Για τον έλεγχο των Συνεργατικών Εταιρειών εφαρμόζονται τα Διεθνή Λογιστικά και Ελεγκτικά Πρότυπα. Επιπρόσθετα, όλες οι ΣΕ είναι υποχρεωμένες να έχουν έτοιμες για έλεγχο οικονομικές καταστάσεις, τρεις μήνες μετά το τέλος του οικονομικού τους έτους.
Άλλα θέματα
α) Προσφυγικές Καταθέσεις
Στις Εκτοπισμένες Εταιρείες υπήρχαν κατά την ημέρα της εισβολής καταθέσεις ύψους £17.800.000. Λόγω του εκτοπισμού των Εταιρειών αυτών και της παγοποίησης / αναστολής εισπράξεως των προπολεμικών χρεών των μελών, οι εταιρείες αυτές αδυνατούσαν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους προς τους καταθέτες.
Με τους Νόμους 46/78 και 54/85 έχει ρυθμισθεί η αποπληρωμή των προπολεμικών προσφυγικών καταθέσεων των εκτοπισμένων Συνεργατικών Εταιρειών. Η αποπληρωμή έγινε και γίνεται από Κυβερνητικές πιστώσεις οι οποίες παραχωρήθηκαν υπό μορφή δανείων προς τις εκτοπισμένες Συνεργατικές Εταιρείες μέσω της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας Λτδ.
Η αποπληρωμή έγινε σταδιακά και με δόσεις σύμφωνα με τη Νομοθεσία. Παρέμειναν ορισμένα υπόλοιπα, τα οποία στο μεταξύ έχουν μηχανογραφηθεί και συνεχίζεται η πληρωμή τους από τα υποκαταστήματα της Σ.Κ.Τράπεζας Λτδ. Με σχετική απόφαση της Κυβέρνησης οι καταθέσεις αυτές φέρουν τόκο 2% από 1/12/87 μέχρις εξοφλήσεως.
Με βάση τους πιο πάνω Νόμους έχει ρυθμισθεί και προωθηθεί και η αποπληρωμή των προπολεμικών καταθέσεων στις δύο εγκλωβισμένες Συνεργατικές Εταιρείες, τη Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Ριζοκαρπάσου και τη Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Κορμακίτη, μέσω του Συνεργατικού Ταμιευτηρίου Καρπασίας Λτδ και της Σ.Κ.Τράπεζας Λτδ, αντίστοιχα.
β) Εκκαθαρίσεις Συνεργατικών Εταιρειών
Ως συνέπεια των επιπτώσεων από την Τουρκική Εισβολή και λόγω της γνωστής κρίσης στο Συνεργατικό Κίνημα κατά την περίοδο 1979/80, αριθμός Συνεργατικών Εταιρειών που ασχολούνταν κυρίως με βιομηχανικές και εμπορικές δραστηριότητες τέθηκαν υπό εκκαθάριση. Το δύσκολο, επίπονο και χρονοβόρο έργο των εκκαθαρίσεων ανέλαβε ουσιαστικά η Υπηρεσία Εποπτείας και Ανάπτυξης Συνεργατικών Εταιρειών. Ως εκκαθαριστές, εκτός από μερικές εξαιρέσεις, διορίστηκαν Λειτουργοί της Υπηρεσίας.
Η εκκαθάριση των εταιρειών αυτών επισπεύδεται και προωθείται με εντεινόμενο ρυθμό παρά τα ακανθώδη νομικά προβλήματα που δυσχεραίνουν την εκκαθάριση.
γ) Διεθνείς Εκθέσεις
Η συμμετοχή του Συνεργατικού Κινήματος σε Διεθνείς Εκθέσεις θεωρείται χρήσιμος θεσμός, διότι συμβάλλει θετικά στην προώθηση των εξαγωγών των γεωργικών προϊόντων, αλλά και στην προβολή του Συνεργατικού Κινήματος και της Κύπρου γενικότερα.Λόγω της χρησιμότητας του Θεσμού το Συνεργατικό Κίνημα συμμετέχει σε αρκετές γνωστές Διεθνείς Εκθέσεις.
δ) Γενικές Υπηρεσίες
Το Συνεργατικό Κίνημα με την ολόπλευρη εξυπηρέτηση που προσφέρει στα συνεταιρισμένα μέλη του σ’ όλους τους τομείς των δραστηριοτήτων τους, συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση και ανύψωση του βιοτικού τους επιπέδου.
Παράλληλα το Κίνημα, με τη δομή και το μηχανισμό του, με το ευρύ δίκτυο των τοπικών Συνεργατικών Εταιρειών που καλύπτει ολόκληρη την Κύπρο, προσφέρει και διάφορες άλλες γενικές υπηρεσίες σε ολόκληρο σχεδόν τον πληθυσμό, όπως είναι η είσπραξη των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, τηλεφώνων κ.λ.π., η πληρωμή των Κυβερνητικών επιχορηγήσεων, αποζημιώσεων κ.α. στους δικαιούχους, η έκδοση των αδειών κυκλοφορίας μηχανοκίνητων οχημάτων (η οποία γίνεται αποκλειστικά από τις ΣΠΕΤ), η είσπραξη από τις Συνεργατικές Εταιρείες της υπαίθρου των τριμηνιαίων τελών κοινωνικών ασφαλίσεων των αυτοτελώς εργαζομένων, η είσπραξη του φόρου προστιθέμενης αξίας από τα υποκείμενα στο φόρο αυτό πρόσωπα από τις ΣΠΕΤ οι οποίες είναι συνδεδεμένες (On Line) με τη Συνεργατική Εταιρεία Μηχανογραφήσεως, κ.λ.π.
Με την προσφορά του στον τόπο και την τεράστια συμβολή του στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη του συνόλου, το Συνεργατικό Κίνημα κέρδισε την εμπιστοσύνη και εκτίμηση τόσο των Κυβερνήσεων όσο και του κυπριακού λαού. Είναι για τούτο που το κοινό όλο και περισσότερο το αγκαλιάζει και αναπτύσσει συνεργασία μαζί του, με αποτέλεσμα το Κίνημα να παρουσιάζει σταθερή ανάπτυξη και πρόοδο.
Εδώ πρέπει, απλώς, να αναφερθεί ότι το Συνεργατικό Κίνημα τα τελευταία χρόνια, έχει εισφέρει σε δημόσιους και φιλανθρωπικούς σκοπούς αρκετά εκατομμύρια λίρες με μοναδικό κίνητρο την προσφορά στα κοινά και στο συνάνθρωπο, χωρίς διάθεση εντυπωσιασμού, διαφήμισης ή αυτοπροβολής. Παρενθετικά η πρόνοια για εισφορές σε φιλανθρωπικούς ή δημόσιους σκοπούς το 1998 και το 1999 ήταν £1.141.399 και £1.310.849 αντίστοιχα και η πρόβλεψη για το 2000 υπολογίζεται ότι θα κυμανθεί γύρω στα £1,2 εκατομ.
|
